Zmęczenie jako skutek uboczny chemioterapii, czyli jak długo organizm musi się regenerować

Widzisz, że bliska Ci osoba nie ma siły podnieść szklanki, a pójście do toalety to dla niej ogromny wysiłek. Ty z kolei opadasz z sił, próbując pomóc jej we wstawaniu, co potężnie obciąża Twój kręgosłup.

Z tego poradnika dowiesz się, z czego wynika to potężne wyczerpanie i jak bezpiecznie oszczędzać Wasze siły na co dzień. Wprowadzenie tych kilku prostych zasad to inwestycja w spokój – ułatwi Ci ciężką pielęgnację i przyspieszy powrót chorego do większej samodzielności. 

Co znajdziesz w tym poradniku:

• Skąd bierze się brak sił u chorego na nowotwór,
• ile czasu potrzeba na odzyskanie energii,
• dlaczego tradycyjny obiad to często za mało i co zmienić w diecie,
• jak ułatwić mycie chorego, aby chronić własne plecy.

Dlaczego organizm pacjentów onkologicznych opada z sił

Wyczerpanie u pacjenta leczącego się onkologicznie to nie jest zwykła senność, którą da się odespać. Współczesna medycyna nazywa to zjawisko zespołem zmęczenia. Po angielsku to cancer fatigue, a jego przyczyną jest sama choroba nowotworowa oraz silne leki. Leczenie niszczy nowotwór, ale uwalnia też białko zapalne, jakim jest cytokina, która potęguje silne uczucie zmęczenia. Organizm pacjenta zużywa absolutnie wszystkie rezerwy na bieżącą naprawę zniszczonych tkanek.

Zarówno radioterapia, jak i agresywna chemia uszkadzają szpik kostny. To właśnie w nim powstaje fabryka niezbędnych do życia komórek krwiotwórczych. Przez to pojawia się anemia (inaczej niedokrwistość). Bardzo niska hemoglobina sprawia, że do mięśni dociera zbyt mało tlenu, a chory dosłownie nie ma siły stać na nogach. Często występuje też małopłytkowość oraz groźna neutropenia, czyli drastyczny spadek odporności. Gdy wyniki są bardzo złe, centrum onkologii może podać zastrzyki, w których znajduje się erytropoetyna pobudzająca produkcję krwi.

Co na temat zmęczenia mówią specjaliści? Na co wskazują badania?

Według danych klinicznych zmęczenie onkologiczne dotyka od 60% do nawet 90% pacjentów poddawanych leczeniu. Specjaliści z polskiego Ministerstwa Zdrowia oraz towarzystw onkologicznych wskazują, że zmęczenie to nie tylko objaw fizyczny, ale też metaboliczny. Badania potwierdzają, że u chorych dochodzi do utraty masy mięśniowej na poziomie nawet 1-2 kg na tydzień, jeśli nie zostanie wprowadzone wsparcie żywieniowe. To dlatego chory traci siłę do samodzielnego stania.

Nowotwór i neurotoksyczność: trudne leczenie zespołu osłabienia

W trakcie chemioterapii bardzo często dochodzi do uszkodzenia nerwów obwodowych. Ten skutek uboczny to neurotoksyczność, przez którą układ nerwowy gorzej przesyła sygnały do kończyn. Pojawiają się bardzo uciążliwe zaburzenia czucia w palcach dłoni i stóp, a pacjent czuje mrowienie. Może pojawić się też nadmierna wrażliwość na ból, co zniechęca bliskiego do jakiejkolwiek, nawet najmniejszej aktywności.

Leczenie zespołu ciągłego osłabienia wymaga sprytu i pomocy z zewnątrz. Onkologia i specjaliści z poradni medycyny paliatywnej polecają na początek metody niefarmakologiczne. Będą to bardzo delikatne ćwiczenia fizyczne w łóżku czy bezpieczna akupunktura łagodząca ból. Z kolei terapeuta lub psychoonkolog może zalecić formy leczenia farmakologicznego. Są to najczęściej dobrze dobrane leki przeciwdepresyjne, które poprawiają chęci pacjenta do wstania z łóżka.

Jak regenerować samopoczucie po zakończeniu leczenia

Często pytasz, ile to wyczerpanie może trwać i kiedy w końcu minie. Niestety, silne osłabienia mogą utrzymywać się od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy. Powrót do formy to powolny proces, a pójście do pracy zaraz po zakończeniu leczenia jest dla organizmu zbyt dużym szokiem.

U pacjentów onkologicznych jakość życia i dobre samopoczucie wraca do normy powoli. Zmuszanie bliskiego do forsownych spacerów przyniesie odwrotny do zamierzonego skutek. Warto wiedzieć, że na to, jaki to będzie długi czas wychodzenia z kryzysu, ogromny wpływ ma dietetyka. Odpowiednie żywienie powinno zostać wdrożone jeszcze przed dniem rozpoczęcia leczenia, by lepiej przygotować tkanki na ten trudny czas.

Żywienie medyczne: podstawa, by zregenerować organizm nowotworowy

Choroba wywołuje w ciele hipermetabolizm – organizm w szybkim tempie spala kalorie i rozkłada własne mięśnie, by przetrwać. Tradycyjny obiad to za mało, szczególnie gdy męczą wymioty, a skutek uboczny chemioterapii to zmiana smaku na metaliczny. Ty stoisz w kuchni, gotujesz, a jedzenie ląduje w koszu, bo chory skarży się na potężne nudności.

Praktyczne ułatwienia - ratunek na skutek uboczny chemioterapii

Codzienna toaleta podczas leczenia onkologicznego bywa gigantycznym wyzwaniem. Dźwiganie osłabionego pacjenta do ciasnej łazienki niszczy Twój kręgosłup. Kolejny skutek uboczny chemioterapii to zlewne poty nocne, uciążliwe zaburzenia snu oraz utrata włosów, co sprawia, że skóra jest nadwrażliwa i brudzi pościel. Wprowadź w domu metody, które stosuje wykwalifikowany personel medyczny, by zaoszczędzić sobie dźwigania.

Instrukcja mycia w łóżku krok po kroku:

• Odstaw ciężką miskę z wodą, użyj specjalistycznej pianki do mycia bez spłukiwania,
• nanieś piankę bezpośrednio na skórę (najpierw ręce, potem tułów, na końcu nogi),
• zostaw preparat na 30-60 sekund, aby pęcherzyki powietrza odkleiły brud od skóry,
• zbierz piankę jednorazową myjką higieniczną jednym, pewnym ruchem,
• na głowę załóż czepek do mycia włosów, masuj przez 2-3 minuty i zdejmij (nie wymaga suszenia).

Jeśli po zakończeniu terapii bliski jest wciąż słaby, a ciągłe wędrówki do toalety wybudzają Was w nocy, zastosuj chłonne majtki (znajdziesz je w naszym dziale pieluchomajtki). Zapewnią one suchą pościel i przerwą błędne koło braku snu. Pamiętaj, że ułatwianie sobie pracy przy higienie to podstawa, by oszczędzać Twoje zdrowie i dawać choremu komfort.

Chorywdomu24.com ułatwia opiekę w domu

Szukanie produktów po różnych aptekach marnuje Twój cenny czas. Co więcej, specjalistyczne odżywki czy zgrzewki podkładów chłonnych dużo ważą – zgrzewka żywienia na tydzień to nawet 4-6 kg. Nie powinieneś nosić tych ciężarów samodzielnie, zwłaszcza jeśli Twoje plecy już teraz cierpią przez ciągłe schylanie się nad łóżkiem pacjenta. W naszym sklepie załatwisz wszystko podczas jednych zakupów, a kurier wniesie ciężkie paczki prosto pod Twoje drzwi.

Pakujemy towar bardzo starannie i w pełni dyskretnie. Niezależnie od tego, czy zamawiasz zestawy do mycia bez wody, pieluchomajtki, czy duży zapas preparatów żywieniowych, nikt z sąsiadów nie dowie się, co jest w środku. Szanujemy Waszą prywatność i wiemy, jak ułatwić Ci trudną codzienność.

Jesteśmy ekspertami od pielęgnacji i nie zostawimy Cię bez pomocy

Opowiedz nam , z czym dziś się zmagacie, a my dopasujemy konkretne środki higieniczne, które przyniosą ulgę Twojemu bliskiemu i odciążą Twoje ręce.

Zadzwoń do nas śmiało, jeśli:

• Bliski ma niechęć do jedzenia przez zmieniony po chemii smak i potrzebujesz żywienia medycznego o smaku neutralnym,
• szukasz pianki myjącej, która poradzi sobie z ostrym zapachem potu, ale nie podrażni pergaminowej skóry pacjenta,
• zgubiłeś się w rozmiarach produktów chłonnych na noc i zależy Ci na czymś, co zatrzyma wilgoć do rana.

Jeśli opisywany przez Ciebie problem będzie wymagał interwencji medycznej lub nagłej wizyty na SOR, szczerze Ci o tym powiemy. Nigdy nie zostawiamy zmęczonych opiekunów samych z ich wątpliwościami.

Źródła naukowe i wytyczne

Aby dostarczać Ci sprawdzonej i rzetelnej wiedzy, ten tekst oparliśmy o aktualne wytyczne kliniczne. Możesz je sprawdzić tutaj:

•  Arends, J., et al. (2017). ESPEN guidelines on nutrition in cancer patients. Clinical Nutrition, 36(1), 11-48.
• Fabi, A., et al. (2020). Cancer-related fatigue: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis and treatment. Annals of Oncology, 31(6), 713-723.